Błonnik pokarmowy – funkcje, źródła, norma oraz skutki nadmiaru

utworzone przez | Wrz 15, 2017 | Dieta

Błonnik pokarmowy, zwany także włóknem pokarmowym, to węglowodany złożone pochodzące z roślin, które nie ulegają trawieniu pod wpływem enzymów występujących w przewodzie pokarmowym człowieka.

Ważnym składnikiem diety jest błonnik i mimo to, że nie jest związkiem odżywczym, ma ogromny wpływ na wchłanianie oraz procesy trawienne w przewodzie pokarmowym. Przyjmuje się, że 1 g naturalnego błonnika dostarcza ok. 2 kcal. Dieta obfitująca we włókno pokarmowe wpływa m.in. na opóźnienie opróżniania żołądka oraz sprzyja rozwojowi mikroflory jelitowej. Dzięki właściwościom fizycznym błonnika zwiększa się także ruchomość jelit, wskutek czego treść pokarmowa przesuwa się szybciej. Błonnik pomaga również w zapobieganiu i leczeniu wielu chronicznych schorzeń.

Wyróżniamy dwa rodzaje błonnika: nierozpuszczalny i rozpuszczalny w wodzie.
(Obie frakcje są niezwykle ważne)

3
Do błonnika nierozpuszczalnego w wodzie zaliczamy:

celulozę, hemicalulozę ekstrahowaną z roztworów kwaśnych i ligninę.

Funkcje:

  • wykazuje zdolność wiązania wody
  • zmniejsza wartość energetyczną diety i daje uczucie sytości
  • w skutek dłuższego żucia, zostaje pobudzone wydzielanie śliny
  • buforuje i wiąże nadmiar kwasu solnego w żołądku
  • wpływa na wydzielanie hormonów przewodu pokarmowego (gastryny)
  • zwiększa objętość treści pokarmowej w jelicie cienkim
  • wpływa na zwiększone wydzielanie soków trawiennych
  • pobudza ukrwienie jelit oraz zwiększa perystaltykę
  • chroni przed zaparciami, uchyłkowatością jelit, polipami, żylakami odbytu i chorobą nowotworową
Źródła:
  • Chleb pełnoziarnisty oraz inne produkty pszenne
  • ryż brązowy 
  • orzechy
  • warzywa
3
Do błonnika rozpuszczalnego w wodzie zaliczamy:

pektynę, hemicelulozy obojętne, gumy, śluzy oraz polisacharydy algowe. 

Funkcje:

  • pęcznieje w środowisku wodnym jelita cienkiego
  • zwalnia wchłanianie glukozy
  • powoduje rozluźnienie masy kałowej 
  • tworzy żele o dużej lepkości, zwiększa gęstość treści pokarmowej, zwalnia czas pasażu (leczenie biegunki)
  • ma zdolność wychwytywania toksycznych związków oraz zapobiega ich wchłanianiu przez jelito
  • zmniejsza stężenie cholesterolu – przyspiesza jego wydalanie
  • wiąże znaczne ilości kwasów żółciowych
  • zwiększa wydalanie tłuszczów ze stolcem 
  • opóźnia wchłanianie triglicerydów
Źródła:
  • nasiona roślin strączkowych
  • warzywa
  • owoce 
3
Do błonnika nierozpuszczalnego w wodzie zaliczamy:

celulozę, hemicalulozę ekstrahowaną z roztworów kwaśnych i ligninę.

Funkcje:

  • wykazuje zdolność wiązania wody
  • zmniejsza wartość energetyczną diety i daje uczucie sytości
  • w skutek dłuższego żucia, zostaje pobudzone wydzielanie śliny
  • buforuje i wiąże nadmiar kwasu solnego w żołądku
  • wpływa na wydzielanie hormonów przewodu pokarmowego (gastryny)
  • zwiększa objętość treści pokarmowej w jelicie cienkim
  • wpływa na zwiększone wydzielanie soków trawiennych
  • pobudza ukrwienie jelit oraz zwiększa perystaltykę
  • chroni przed zaparciami, uchyłkowatością jelit, polipami, żylakami odbytu i chorobą nowotworową
Źródła:
  • Chleb pełnoziarnisty oraz inne produkty pszenne
  • ryż brązowy 
  • orzechy
  • warzywa
3
Do błonnika rozpuszczalnego w wodzie zaliczamy:

pektynę, hemicelulozy obojętne, gumy, śluzy oraz polisacharydy algowe.

Funkcje:

  • pęcznieje w środowisku wodnym jelita cienkiego
  • zwalnia wchłanianie glukozy
  • powoduje rozluźnienie masy kałowej 
  • tworzy żele o dużej lepkości, zwiększa gęstość treści pokarmowej, zwalnia czas pasażu (leczenie biegunki)
  • ma zdolność wychwytywania toksycznych związków oraz zapobiega ich wchłanianiu przez jelito
  • zmniejsza stężenie cholesterolu – przyspiesza jego wydalanie
  • wiąże znaczne ilości kwasów żółciowych
  • zwiększa wydalanie tłuszczów ze stolcem 
  • opóźnia wchłanianie triglicerydów
Źródła:
  • nasiona roślin strączkowych
  • warzywa
  • owoce

Wystarczające zapotrzebowanie dla osoby dorosłej na błonnik pokarmowy wynosi 25 g/dobę, a dla dzieci 10-21 g/dobę. Osoby w starszym wieku mogą zmniejszyć spożycie do 20 gramów na dzień. Dieta o dużej zawartości błonnika pokarmowego 30-40 g/dobę, określana jest, jako bogatoresztkowa. Taki system żywienia zapobiega powstawaniu zaparć nawykowych i jest dobrą metodą ich leczenia.


Nie powinno spożywać się zbyt dużej ilości błonnika, ponieważ może okazać się on wtedy antyodżywczy oraz może powodować biegunkę. Duże spożycie włókna pokarmowego nasila wydalanie tłuszczu i azotu w kale. Dieta obfitująca w błonnik utrudnia przyswajanie: Ca, Mg, Fe, Cu, Zn. Zmniejsza również wykorzystanie witamin z grupy B, witaminy D3 oraz ogranicza konwersję β-karotenu do witaminy A.


Przy większym spożyciu błonnika, należy zwrócić uwagę na adaptację przewodu pokarmowego, ponieważ zmiany bilansu witamin oraz składników mineralnych, mogą z czasem ustąpić.

Bibliografia:
1. Włodarek D., Lange E., Kozłowska L., Głąbska D., Dietoterapia, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2015.
2. Ciborowska H., Rudnicka A., Dietetyka Żywienie Zdrowego i Chorego Człowieka, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2014.